Перейти к содержанию

Пукся

Босьтöм Мегавикиись
Пукся
Пуксялӧн пуись керӧм фигура Пуксибӧ пыран туй дорын. Мастер Егор Утробин.
Пуксялӧн пуись керӧм фигура Пуксибӧ пыран туй дорын. Мастер Егор Утробин.
Мифология коми
Пӧв айпӧв[d]
Удж вына морт, медодзза олісь, посад аркмӧтісь
Ай Юкся
Йитчӧм персонажжез Чадз да Бач воннэз

Пукся (сідзжӧ Пукси) — коми отир фольклорись персонаж, лыддиссьӧ Пуксиб посад аркмӧтісьӧн, касьтылана важ.

Синбаныс

Медпаськыта тӧдса сюжет сьӧрті, Пуксяыс — Юксялӧн зон, Пуксиб посад аркмӧтісь. Юксяыс ӧтлаын зоннэзнас нето воннэзнас — Пукся, Чадз да Бач — медодззэзӧн овмӧтчӧмась ӧння кадся Кӧч да Кӧс районын муэзын. Чадзыс аркмӧтӧм — Чадзӧв, Бачыс — Бачман, ачыс Юксяыс — Юксьӧв. Кытчӧ пуксьыны овны — чапкӧмась черрез[1].

Юкся, Пукся, Чадз да Бачыс пыр касьтывсьӧны ӧтлаын, нія ӧтік увтырись.[2] Мукӧд легенда сьӧрті, Юксяыс лыддисьӧ айӧн, мӧддэс — сы зоннэз. Пантасьлӧ сідзжӧ, мый нія нёльӧн воннэз.

Пуксясӧ ӧтлаӧн мӧддэзнас касьтылӧны кыдз важжезӧс Семик бӧрся субӧтӧ.[1]

Пуксиб посадыс медодззаись касьтывсьӧ М. Кайсаров 1623—1624 воэзя переписьын («деревня Пуксипа, что была деревня Нестерова»). Одзлань П. Елизаров да Ф. Бельский переписсезын сія шусьӧ Куксипь.[2] Отир сьӧрті Пуксиб нимыс аркмӧм коми кыывезісь «пуксьыны» да «ыб», вежӧртаснас сэк лоӧ пуксьӧм ыб вылӧ. Антонина Кривощёкова-Гантман сьӧрті, Пуксиб посадыслӧн нимыс одзжык вӧлӧма Пуксипи, кытӧн Пукси компонентыс антропоним, сэк вежӧртаснас лоӧ Пукси пи нето зон. Пукси нимсӧ сійӧ лыддьӧ локтӧмӧн удмурт нето башкир кыввезісь[3]. Пукси кывсянь аркмӧм гижсяннэс абу.[2]

Кӧсладор история туялісь Михаил Мартынов версия сьӧрті, Пукся (Кукся) да Юкся ниммес ӧддьӧн вачкисьӧны финн кывья лыдакыввезлӧ «yksi» да «kaksi» (комиӧн ӧтік да кык)[4].

Культураын

Пасйӧттэз

  1. ↑ 1,0 1,1 Татьяна Геннадьевна Голева. ПЕРСОНАЖИ ПРЕДАНИЙ ЮКСЯ, ПУКСЯ, ЧАДЗ И БАЧ В ПРЕДСТАВЛЕНИЯХ КОМИ-ПЕРМЯКОВ // Вестник Волгоградского государственного университета. Серия 4: История. Регионоведение. Международные отношения. — 2024. — № 5. — doi:10.15688/jvolsu4.2024.5.7.
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 Королёва С. Ю., Четина Е. М. Юкся, Пукся, Бора, Мока и другие «чудские родители» (о почитании первых насельников Верхнего Прикамья) Журнал «АРТ», 2016 г, № 3.
  3. ↑ Кривощекова-Гантман А. С. Географические названия Верхнего Прикамья. С кратким топонимическим словарем. — Пермь: Перм. кн. изд-во, 1983. — 176 с.
  4. ↑ Мартынов М. Е. Предания старины глубокой (Чадз, Бадз, Юкся, Пукся). — Пермь: Изд. Богатырев П. Г., 2013. — 262 с/